Handleiding Geluidsscan voor warmtepompen en airco's

01Introductie

De Geluidsscan is een webapplicatie van dB Brothers waarmee je kunt toetsen of een warmtepomp of airco buitenunit voldoet aan de geldende geluidseisen — in Nederland aan het Besluit bouwwerken leefomgeving, in Vlaanderen aan VLAREM II en de Code van Goede Praktijk.

De tool combineert drie dingen die normaal gesproken in een handmatig akoestisch onderzoek zitten: het opbouwen van de omgeving (gebouwen, hoogtes, percelen), het rekenen conform de internationale norm ISO 9613-2, en het opleveren van een rapport dat bruikbaar is richting gemeente of buren. Het resultaat is een professioneel PDF-rapport in dB Brothers-huisstijl, gebaseerd op openbare bronnen.

Sinds versie 2.0 is de Geluidsscan opgebouwd als een multi-country platform. De rekenkern is land-onafhankelijk; alleen de wettelijke toetswaarden, de geodatabronnen en de taalstrings verschillen per land. Daardoor levert de tool voor elk ondersteund land een berekening die op de juiste lokale regelgeving is gebaseerd, zonder dat de onderliggende methode verandert.

Deze documentatie beschrijft hoe de tool werkt, welke normen worden toegepast, welke rekenmethode eronder zit en welke resultaten je mag verwachten. Waar de regelgeving per land verschilt, staat dat expliciet aangegeven met land-tabs. De onderwerpen zijn bewust volledig: zowel voor installateurs die de uitkomst willen begrijpen, als voor gemeenten en omgevingsdiensten die willen weten hoe de berekening tot stand komt.

02Ondersteunde landen

De Geluidsscan werkt momenteel voor twee landen, met een derde in voorbereiding. Het land wordt automatisch voorgesteld op basis van het ingevoerde adres en kan altijd handmatig worden gekozen.

Verschillen tussen landen op hoofdlijnen

De rekenmethode (ISO 9613-2) is voor elk land identiek. Wat verschilt is het wettelijke toetskader: de grenswaarden, de definitie van de avond- en nachtperiode, de gevelcorrectie en de vraag of een silent-modeuitzondering bestaat. Onderstaande tabel vat de belangrijkste verschillen samen; sectie 4 (Toetskader) werkt ze per land uit.

03Voor wie is de tool

De Geluidsscan is gebouwd voor drie typen gebruikers, elk met een ander vertrekpunt maar hetzelfde einddoel: een onderbouwd oordeel over het geluidsniveau van een buitenunit.

Installateurs en adviseurs

Voor de installateur die moet aantonen dat een voorgenomen plaatsing binnen de norm valt — bijvoorbeeld bij een offerte, een melding, of een klacht van de buren. De tool vervangt een handmatige berekening met papieren tabellen door een gestandaardiseerde digitale toets, met hetzelfde resultaat en dezelfde juridische grondslag als in het betreffende land.

Woningeigenaren

Voor particulieren die vooraf willen weten of een specifieke warmtepomp op de geplande plek akoestisch verantwoord is — voordat de installateur over de vloer komt. De tool is opgezet zodat ook niet-akoestici de input kunnen invoeren.

Gemeenten, omgevingsdiensten en handhavers

Voor het beoordelen van een ingediend rapport: de berekeningsmethode is ISO 9613-2, het wettelijke toetskader sluit aan op de regelgeving van het betreffende land, de brongegevens komen uit dezelfde openbare registers waar de overheid zelf op leunt, en alle aannames staan expliciet in het PDF-rapport vermeld.

04Werkwijze in vier stappen

De tool leidt je via een wizard met vier stappen door de volledige toets. Tussen de stappen door wordt de input gevalideerd en kun je altijd terug om iets aan te passen.

1. Adres invoeren

   Via de adreszoekbalk wordt een locatie gekozen. Voor Nederlandse adressen gebruikt de tool de PDOK Locatieserver, voor Vlaamse adressen de Geopunt-geocoder. Het land wordt automatisch herkend; je kunt het ook expliciet kiezen. De tool haalt vervolgens alle gebouwen, adressen en percelen binnen een straal van 100 meter op en detecteert het eigen perceel op basis van het adrespunt.

2. Installaties plaatsen

   Kies een warmtepomp of airco uit de database (of voer een eigen spectrum in), sleep de unit naar de gewenste locatie op de kaart, en selecteer de opstelling (vrijstaand, op de grond, tegen gevel of in een hoek). Meerdere installaties op hetzelfde adres worden energetisch gecumuleerd.

   De plaatsing is beperkt tot het eigen perceel, met een buffer van 2 meter voor gevelophanging. Tijdens het slepen toont een live-contour direct het effect op het omgevingsgeluid.

3. Toetspunten verifiëren

   De tool genereert automatisch toetspunten op de perceelsgrenzen met aangrenzende woonpercelen. Deze kun je in- of uitschakelen, verslepen, of aanvullen met eigen punten. Bij toetsing op een gevel wordt automatisch de gevelcorrectie van het betreffende land toegepast (−5 dB voor NL, −3 dB voor BE).

4. Resultaat en rapport

   De berekening wordt uitgevoerd, het resultaat per toetspunt getoond en een totaaloordeel (voldoet / voldoet niet) gegeven, getoetst aan de grenswaarden van het gekozen land. Na betaling via iDEAL, Bancontact of creditcard kun je het PDF-rapport downloaden en ontvang je het per e-mail.

05Toetskader & normen

De tool ondersteunt per land drie toetsmodi. De juiste modus wordt automatisch voorgesteld op basis van het gebruiksdoel van het gebouw (woning, appartement, bedrijf), maar je kunt deze handmatig overrulen. Het toetskader verschilt per land — kies hieronder het land.

Silent mode

Fabrikanten kunnen voor buitenunits een silent mode opgeven met een gereduceerd geluidsvermogen. In Nederland staat het Bbl overdag (07:00–19:00) een grenswaarde van 45 dB(A) toe als de installatie een aantoonbare nachtverlagingsfunctie heeft; voor avond en nacht geldt onverkort 40 dB(A). In Vlaanderen kent het kader geen vergelijkbare dag-uitzondering — een silent mode verlaagt daar wel het werkelijke geluidsvermogen, maar levert geen verruiming van de richtwaarde op. De tool past dit verschil automatisch toe op basis van het gekozen land.

06Rekenmethode

De rekenkern in shared/core/ implementeert ISO 9613-2, de internationale norm voor de berekening van geluidsoverdracht buitenshuis. Er wordt per octaafband gerekend en daarna A-gewogen gesommeerd. De kern is land-onafhankelijk: alleen de toetswaarden en enkele klimaatparameters komen uit de land-configuratie.

Hoofdformule

Voor elk toetspunt en elke octaafband (63 Hz tot en met 8 kHz) wordt het geluidsdrukniveau Lp berekend uit het geluidsvermogen Lw van de bron, gecorrigeerd voor opstelling en alle relevante verzwakkingen.

Term voor term

Lw(f)

Geluidsvermogensniveau van de bron per octaafband. Komt uit de fabrikantenspecificatie of het eigen databasespectrum.

Dc(f)

Richtingscorrectie voor de opstelling. Vrij = 0 dB, op de grond of tegen gevel = +3 dB (hemisfeer), in hoek = +6 dB (kwartbol). Conform ISO 9613-2 §8.3.4.

Adiv

Geometrische uitbreiding. Vast verband: Adiv = 20·log₁₀(d) + 11, waarbij d de 3D-afstand bron–ontvanger is.

Aatm(f)

Luchtabsorptie per octaafband. Waarden uit ISO 9613-1, standaard bij 15 °C en 70 % RH. Sinds versie 2.0 zijn temperatuur en RH per land configureerbaar via de country-config; voor NL en BE geldt 15 °C / 70 % RH.

Agr(f)

Bodemeffect. Samengesteld uit brongebied, ontvangergebied en middengebied, met bodemfactor G = 0 (hard) tot 1 (zacht). De tool ondersteunt drie bodemtypes: hard, mixed en soft.

Abar(f)

Afscherming door barrières (schuttingen, muren, gebouwen), berekend via de Maekawa-formule: Abar = 10·log₁₀(3 + 20·N), met N = 2·δ / λ en begrensd op 25 dB.

A-weging en totaalsom

Per octaafband wordt de A-weging toegepast conform IEC 61672-1, waarna alle acht banden energetisch worden gesommeerd tot het A-gewogen totaalniveau op het toetspunt.

Cumulatie meerdere bronnen

Wanneer meerdere installaties op hetzelfde adres worden geplaatst, wordt per toetspunt elke bron afzonderlijk doorgerekend en worden de A-gewogen totaalniveaus energetisch opgeteld:

Dit is niet hetzelfde als de afzonderlijke waarden optellen: twee identieke bronnen leveren samen 3 dB méér dan één bron, niet het dubbele. Voor Nederlandse berekeningen volgt de cumulatie bijlage IVh van de Omgevingsregeling; voor Vlaanderen is het dezelfde energetische sommatie per dag-, avond- en nachtperiode.

07Brongegevens

Een bron wordt beschreven door het geluidsvermogensniveau Lw per octaafband. De tool biedt drie invoerwegen voor dit spectrum.

Ingebouwde database

De database bevat ruim 70 gangbare warmtepompen en airco-units van Daikin, Mitsubishi Electric, Bosch, Vaillant, Samsung, LG en Panasonic, met geverifieerde spectra uit fabrikantendocumentatie. Van elke unit is waar beschikbaar zowel de nominale modus als de silent mode opgenomen. De database is land-onafhankelijk: dezelfde unit kan voor een NL- of een BE-berekening worden gebruikt.

Eigen PDF-datablad

Staat je unit niet in de database? De tool kan een fabrikanten-PDF uploaden en extraheert met behulp van AI automatisch de relevante Lw-waarden per octaafband. De extractie wordt altijd getoond ter verificatie voordat de waarden worden overgenomen.

Handmatige invoer

Voor bijzondere gevallen kunnen alle acht octaafband-waarden handmatig worden ingevoerd. Deze optie is vooral bedoeld voor akoestische adviseurs die een eigen meting of gecorrigeerd spectrum willen toetsen.

Opstelling

De opstelling bepaalt de richtingscorrectie Dc. Kies het type dat de werkelijke situatie het beste benadert: free (volledig vrij opgehangen, zeldzaam), ground (op grond of dak), facade (tegen gevel, standaard voor de meeste plaatsingen) of corner (in binnenhoek van twee muren).

08Toetspunten

Een toetspunt is de locatie waar het berekende geluidsniveau wordt vergeleken met de grenswaarde. De automatische generator plaatst toetspunten op strategische locaties op de perceelsgrenzen.

Automatische generatie

De tool identificeert alle aangrenzende percelen van het eigen perceel en plaatst per buurperceel een toetspunt op het punt van de gedeelde grens dat het dichtst bij de bron ligt. Bij meerdere bronnen wordt per bron-buurperceel-combinatie gecontroleerd en het meest kritische punt gekozen. Dit voorkomt dat toetspunten worden gegenereerd op grenzen die akoestisch irrelevant zijn (bijvoorbeeld ver weg, achter het huis).

Hoogte van het toetspunt

De standaard toetshoogte is 1,5 m boven maaiveld voor perceelsgrenzen, in beide ondersteunde landen. Voor geveltoetspunten bij appartementen kan de hoogte per verdieping worden aangepast; de tool stelt een verdiepingsstructuur voor op basis van de gebouwhoogte. Voor Nederlandse adressen komt die hoogte uit 3DBAG; voor Vlaamse adressen wordt vooralsnog met een standaardhoogte gewerkt (zie sectie 9).

Handmatig toevoegen of aanpassen

Elk toetspunt kan worden in- of uitgeschakeld, versleept of verwijderd. Nieuwe toetspunten kun je toevoegen door op de kaart te klikken in plaatsmodus. Deze flexibiliteit is bedoeld voor situaties waarin de automatische generator een punt mist — bijvoorbeeld bij bijzondere bestemmingen als zorgwoningen of kinderdagverblijven.

09Omgevingsdata

De omgeving wordt volledig opgebouwd uit openbare geodatabronnen. Je hoeft zelf geen gebouwcontouren of hoogtes in te tekenen. Welke bronnen worden aangesproken hangt af van het land — kies hieronder het land.

Plaatsingsrestricties

In beide landen kan een installatie alleen op het eigen perceel worden geplaatst, met een buffer van 2 meter voor aan de gevel opgehangen units. Plaatsingen buiten dit gebied worden geweigerd met een duidelijke melding. Dit voorkomt fouten waarbij per ongeluk een bron op het perceel van de buren wordt gezet.

10Rapport & geldigheid

Na afronding van de berekening wordt een PDF-rapport gegenereerd in dB Brothers-huisstijl. Het rapport vermeldt expliciet het land en het toegepaste wettelijke kader, en is opgebouwd uit de volgende onderdelen:

1. Voorblad met projectreferentie, adres, land, datum en totaaloordeel.
2. Toetskader met de geldende wet- en regelgeving van het betreffende land en de gekozen modus.
3. Situatiebeschrijving met plattegrond van het eigen perceel, aangrenzende percelen en de positionering van de installaties.
4. Brongegevens met voor elke installatie het fabrikant/model, Lw-spectrum, opstelling en eventuele silent mode.
5. Rekenresultaten per toetspunt met afstand, A-gewogen niveau, grenswaarde en marge.
6. Conclusie met overall oordeel (voldoet / voldoet niet) en aanbevelingen.
7. Bijlage met octaafbanddetails en alle tussenresultaten per verzwakkingsterm.

Juridische status

Het rapport is een rekenrapport en dient om vooraf aannemelijk te maken dat aan de geluidseisen wordt voldaan. In Nederland vervangt het geen formele meting op locatie conform bijlage XVIIa van de Omgevingsregeling, die voor handhaving leidend blijft. In Vlaanderen geldt dat de formele beoordeling steunt op een akoestisch onderzoek volgens de Code van Goede Praktijk, in beginsel met een meting; ook hier is het rekenrapport een onderbouwing vooraf en geen vervanging van die formele beoordeling. In de praktijk aanvaarden veel gemeenten en omgevingsdiensten een onderbouwd rekenrapport als basis voor de afhandeling van meldingen en klachten — de exacte positie verschilt per overheid.

Levering

Het rapport wordt direct na betaling beschikbaar gesteld voor download en tevens als bijlage per e-mail verstuurd. Er geldt een limiet van drie downloads per sessie — bij meer downloads kan een sessie-uitbreiding worden gekocht. Rapporten worden gedurende 12 maanden bewaard op de server van dB Brothers, daarna automatisch verwijderd.

11Prijzen

De prijs wordt bepaald door het aantal installaties in de berekening en is gelijk voor alle ondersteunde landen. De basisprijs dekt één of twee installaties; voor elke installatie daarboven geldt een meerprijs.

Betalingen worden afgehandeld via Mollie. Voor Nederlandse gebruikers is iDEAL beschikbaar, voor Belgische gebruikers Bancontact; creditcard werkt in beide landen. De factuur wordt automatisch aangemaakt en meegestuurd met het rapport. Er is geen abonnement of nafacturering.

12API-referentie

De Geluidsscan backend is een FastAPI-applicatie. Onderstaande endpoints zijn beschikbaar; de volledige OpenAPI-specificatie staat op /docs. Endpoints die met geodata of toetskaders werken accepteren een country-parameter (ISO 3166-1 alpha-2, standaard nl).

Voorbeeld — adres zoeken in Vlaanderen

GET /api/geo/search?q=Antwerpen+Meir&country=be

Voorbeeld — berekening uitvoeren

POST /api/calc/compute
Content-Type: application/json

{
  "country": "be",
  "sources": [
    {
      "id": "wp-1",
      "heatpump_id": "daikin-altherma-3-6kw",
      "mode": "nominal",
      "position": { "lat": 51.2194, "lon": 4.4025, "height": 1.5 },
      "placement": "facade"
    }
  ],
  "receivers": [
    {
      "id": "rp-1",
      "position": { "lat": 51.2195, "lon": 4.4026, "height": 1.5 },
      "type": "perceelsgrens",
      "facade_correction": false
    }
  ],
  "ground_type": "mixed",
  "assessment_mode": "particulier",
  "period": "night"
}

De response bevat per toetspunt het A-gewogen totaalniveau, de marge ten opzichte van de grenswaarde van het gekozen land, en de volledige octaafbandbreakdown inclusief alle afzonderlijke verzwakkingstermen.

13Architectuur & nieuwe landen

De Geluidsscan is sinds versie 2.0 onderdeel van het Soundscan-monorepo. Dat maakt het toevoegen van een nieuw land een afgebakende klus in plaats van een herbouw.

Lagenmodel

De code is opgedeeld in een land-onafhankelijke kern en land-specifieke modules. De rekenkern weet niets van wetgeving of geodatabronnen; die kennis zit volledig in de configuratie- en providerlagen.

Wat een nieuw land vereist

Om een land toe te voegen — bijvoorbeeld het Brussels of Waals Gewest, of Duitsland — zijn vier onderdelen nodig:

1. Een country-config (shared/countries/<code>.yaml) met de wettelijke toetswaarden, periode-indeling, gevelcorrectie en klimaatparameters.
2. Een set geodata-providers (shared/providers/<code>/) voor geocoder, gebouwen en percelen, aangesloten op de open data van dat land.
3. Registratie in de provider-registry zodat de API het land kan bedienen.
4. Optioneel een locale wanneer een nieuwe taal nodig is (bijvoorbeeld Frans voor Wallonië).

Omdat de rekenkern ongemoeid blijft, raakt het toevoegen van een land de bestaande NL- en BE-berekeningen niet. De Belgische ondersteuning is langs precies dit pad gebouwd: be.yaml met de VLAREM-waarden, providers op de Geopunt-API's, en registratie in de registry. Voor Brussel en Wallonië volstaat in beginsel hetzelfde stappenplan met de gewestelijke normen en databronnen.

14Woordenlijst

Lw

Geluidsvermogensniveau van een bron in dB — een bron-eigenschap, onafhankelijk van afstand.

Lp

Geluidsdrukniveau op een ontvangerpunt in dB — wat op een specifieke plek hoorbaar is.

Lp,A

A-gewogen geluidsdrukniveau in dB(A), gecorrigeerd voor de frequentiegevoeligheid van het menselijk oor.

Octaafband

Frequentiegroepering waarin de bovengrens het dubbele is van de ondergrens. De tool gebruikt acht standaardbanden van 63 Hz tot 8 kHz.

ISO 9613-2

Internationale norm voor de berekening van geluidsoverdracht buitenshuis. De gemeenschappelijke rekenmethode achter de Geluidsscan, voor elk ondersteund land.

BAG

Basisregistratie Adressen en Gebouwen — Nederlandse openbare dataset met alle verblijfsobjecten en panden.

3DBAG

3D-uitbreiding van de BAG met dakhoogtes, maaiveld en panden als 3D-modellen.

GRB

Grootschalig Referentiebestand — het Vlaamse referentiebestand met onder meer gebouwcontouren, beheerd door Digitaal Vlaanderen.

Adpf

Administratieve Percelen — Vlaamse perceelsdataset, gebruikt voor perceeldetectie en toetspuntgeneratie.

Bbl

Besluit bouwwerken leefomgeving — Nederlands besluit onder de Omgevingswet, met art. 4.107 en 4.108 voor warmtepompen.

Bkl

Besluit kwaliteit leefomgeving — Nederlands besluit met tabel 5.65 voor standaardwaarden bedrijfsgeluid.

VLAREM II

Vlaams reglement betreffende de milieuvergunning, titel II — het Vlaamse kader voor milieuvoorwaarden, inclusief geluid van installaties.

CGP

Code van Goede Praktijk — Vlaamse leidraad voor akoestisch onderzoek bij milieuvergunningen.

Silent mode

Nachtverlagingsfunctie met gereduceerd geluidsvermogen. Levert in Nederland een dag-bonus van 5 dB op indien aantoonbaar aanwezig; in Vlaanderen geen verruiming van de richtwaarde.

15Veelgestelde vragen