Hoeveel decibel maakt een...? De complete gids

Waarom een decibelwaarde zonder afstand niets zegt

Je ziet in de winkel dat een koelkast 42 dB maakt. Je leest dat een straaljager 140 dB haalt. Maar bij bijna geen enkele lijst staat erbij waar dat gemeten is. En dat is nou net het enige dat het getal betekenis geeft.

Een bladblazer op één meter is oorverdovend met 95 dB. Diezelfde bladblazer twee tuinen verderop is een vervelend maar draaglijk geluid. Zelfde apparaat, zelfde vermogen, compleet ander verhaal. Daarom staat in de calculator hierboven bij elke bron de referentieafstand erbij, en reken je zelf door naar de afstand die voor jou telt.

De vuistregel: 6 dB per verdubbeling van de afstand

Geluid dat zich vrij door de lucht verspreidt, verdeelt zich over een steeds groter oppervlak. Ga je twee keer zo ver weg staan, dan verlies je ongeveer 6 decibel. Dat heet vrije veld werking en het geldt voor een puntbron, zoals een buitenunit, een machine of een blaffende hond.

• Op 1 meter: 80 dB
• Op 2 meter: 74 dB
• Op 4 meter: 68 dB
• Op 8 meter: 62 dB
• Op 16 meter: 56 dB

Let op het patroon: de eerste meters leveren je enorm veel op, daarna wordt de winst steeds kleiner. Van 1 naar 2 meter scheelt evenveel als van 8 naar 16 meter. Dat is precies waarom het bij een warmtepomp zoveel uitmaakt of hij een meter of drie meter van de erfgrens staat.

Binnen gelden andere regels

In een ruimte kaatst geluid tegen wanden, vloer en plafond. Al die weerkaatsingen tellen bij elkaar op, waardoor het geluid veel minder snel zachter wordt. In plaats van 6 dB per verdubbeling hou je binnen vaak maar 2 tot 3 dB over.

Hoe kaler de ruimte, hoe sterker dat effect. Een lege kamer met een tegelvloer galmt, dezelfde kamer met een bank, gordijnen en een vloerkleed niet. In een galmende ruimte kun je op een paar meter afstand nauwelijks minder geluid meten dan vlak bij de bron, omdat je vooral het weerkaatste geluid hoort en niet meer het directe.

Reflectie tegen een gevel of muur

Sta je buiten met je rug tegen een muur, dan krijg je het directe geluid én het geluid dat tegen die muur terugkaatst. Dat levert tot 3 dB extra op. Staat de bron in een hoek tussen twee muren, dan kan het oplopen tot 6 dB.

Dit is geen detail. In wettelijke beoordelingen wordt het geluidsniveau meestal op de gevel bepaald, inclusief die reflectie. Een buitenunit die in een binnenhoek staat is daardoor akoestisch iets heel anders dan dezelfde unit midden in een tuin.

Wat de getallen betekenen

De decibelschaal is niet lineair

Decibel is een logaritmische schaal. Dat leidt tot uitkomsten die tegen je gevoel ingaan:

• +3 dB is twee keer zoveel geluidsvermogen, maar hoor je nauwelijks als verschil
• +10 dB ervaar je als ongeveer twee keer zo hard
• +20 dB is honderd keer zoveel vermogen

Twee identieke warmtepompen naast elkaar geven samen 3 dB meer dan één. Tien identieke warmtepompen geven 10 dB meer, niet tien keer zoveel.

Vanaf welk niveau raakt je gehoor beschadigd

• 85 dB geeft risico bij ongeveer acht uur blootstelling
• 100 dB geeft risico na een kwartier
• 120 dB is de pijngrens en direct schadelijk
• 140 dB kan in één keer blijvende schade veroorzaken

De schade zit hem in de combinatie van niveau en duur. Elke 3 dB erbij halveert de tijd die je het veilig kunt verdragen.

Nederlandse normen in het kort

• Warmtepomp en airco: op de gevel van de buurwoning maximaal 45 dB(A) overdag en 40 dB(A) 's nachts, volgens het Besluit bouwwerken leefomgeving
• Werkvloer: vanaf 80 dB(A) gemiddeld over acht uur is gehoorbescherming verplicht beschikbaar, vanaf 85 dB(A) verplicht gebruik
• Bedrijven bij woningen: richtwaarden hangen af van het gebiedstype en de etmaalperiode, met strengere waarden in de avond en nacht

Twijfel je of jouw situatie boven de norm uitkomt? Dan is het verstandig om het door te laten rekenen in plaats van te schatten. Zie akoestisch onderzoek onder de Omgevingswet voor wanneer dat nodig is.

Waar de vuistregel niet meer opgaat

De rekenregel hierboven is een goede eerste schatting, maar in de praktijk spelen er meer dingen mee:

• Lijnbronnen. Een weg of spoorlijn is geen punt maar een lijn. Daar verlies je ongeveer 3 dB per verdubbeling in plaats van 6 dB, dus verkeersgeluid draagt veel verder dan je op basis van de vuistregel zou denken.
• Afscherming. Een gebouw, schutting of geluidswal tussen jou en de bron kan 5 tot 15 dB schelen, afhankelijk van hoogte en positie.
• Bodemdemping. Gras en zachte grond slikken geluid, water en verhard oppervlak juist niet.
• Wind en temperatuur. Met de wind mee kan het geluid tientallen procenten verder dragen. Dat verklaart waarom je een festival de ene avond wel hoort en de andere niet.
• Frequentie. Lage tonen dragen veel verder en gaan makkelijker door muren heen. Bij muziekgeluid van de buren zit het probleem bijna altijd in de bas, niet in het totale dB(A) niveau.

Voor die situaties bestaat de Geluidsscan, waarin gebouwen, terrein en bodemdemping voor jouw adres worden meegenomen volgens ISO 9613-2.

Praktische tips

Bij het kopen van een apparaat. Kijk naar het geluidsvermogen op het label, niet naar de geluidsdruk. Fabrikanten meten geluidsdruk graag op een gunstige afstand in een gunstige opstelling. Geluidsvermogen is een eigenschap van het apparaat zelf en dus beter vergelijkbaar.

Bij geluidsoverlast. Noteer eerst wanneer het speelt en hoe lang. Een piek van 70 dB om drie uur 's nachts weegt zwaarder dan een gemiddelde van 55 dB overdag. Zonder tijdstippen kun je met geen enkele meting iets aantonen.

Bij het plaatsen van een buitenunit. Afstand tot de erfgrens is je goedkoopste maatregel, daarna pas een omkasting. Zet hem niet in een binnenhoek en niet recht tegenover een slaapkamerraam van de buren.

Bescherm je gehoor. Vanaf 85 dB is gehoorbescherming verstandig. Bij een kettingzaag, slagboor of bladblazer is het geen luxe maar noodzaak.

Veelgestelde vragen