Het staat vaak al in de advertentie. Tuin op het zuidwesten, en de makelaar weet dat dat verkoopt. Staat er noord, dan komt er meestal een zin achteraan over de vrije ligging of de mooie beplanting.
Er is inderdaad verschil. Alleen is dat verschil kleiner en ingewikkelder dan de meeste mensen denken. Een noordtuin kan op een zomeravond langer zon hebben dan een zuidtuin, en dat is geen uitzondering.
Wat elke ligging oplevert
Zuiden. De hele dag zon, met een piek rond het middaguur. Voor wie graag in de volle zon zit is dat ideaal. Voor wie in de zomer schaduw zoekt om te eten, minder. Beplanting die van halfschaduw houdt heeft het er zwaar.
Westen. Zon vanaf het begin van de middag tot zonsondergang. In de praktijk de populairste ligging, omdat de meeste mensen 's avonds in de tuin zitten en niet 's ochtends.
Oosten. Ochtendzon tot een uur of twaalf, daarna schaduw. Prettig voor het ontbijt en voor planten die felle middagzon niet verdragen. Minder geschikt als je pas na werktijd naar buiten gaat.
Noorden. Het deel direct achter het huis blijft grotendeels in de schaduw. Maar in de zomer komt de zon in het noordoosten op en gaat hij in het noordwesten onder, dus vroeg in de ochtend en laat op de avond valt er wel degelijk zon in. En achter in de tuin, verder van het huis, is het vaak veel lichter dan mensen verwachten.
Waarom de ligging maar de helft vertelt
Oriëntatie is een vuistregel. Wat er werkelijk gebeurt, hangt af van drie andere dingen.
De diepte van de tuin. Dit is de grootste. Een noordtuin van vijfentwintig meter diep vangt achterin volop zon, want de schaduw van je eigen huis reikt maar tot een bepaald punt. Een zuidtuin van zes meter met een schuur op de erfgrens kan juist het grootste deel van de dag donker zijn.
Wat er omheen staat. Een rij van drie hoge woningen aan de zuidkant maakt van een zuidtuin een schaduwtuin. Andersom kan een noordtuin die uitkijkt op een weiland of een lage schuur veel meer licht hebben dan de ligging suggereert.
De hoogte van je eigen huis. Een vrijstaande bungalow werpt een korte schaduw. Een rijtjeshuis van drie lagen met een kap doet dat een stuk verder.
Daarom lopen mensen bij een bezichtiging vaak scheef. Ze horen "zuidtuin", denken dat het goed zit, en ontdekken pas in het najaar dat het pand erachter alles wegneemt zodra de zon lager komt te staan.
In de winter is elke tuin een andere tuin
Rond de langste dag staat de zon rond het middaguur op ongeveer zestig graden boven de horizon. Schaduwen zijn dan kort.
In december haalt de zon in Nederland nog geen twintig graden. Een schuur van drie meter hoog werpt dan een schaduw van ruim acht meter, en een rijtjeshuis van negen meter komt makkelijk over de hele tuin heen.
Voor een zuidtuin betekent dat: minder zon, maar wel op de momenten dat er zon is. Voor een noordtuin betekent het meestal helemaal geen directe zon meer, omdat de zon dan in het zuidoosten opkomt en in het zuidwesten ondergaat en dus nooit achter je huis langs komt.
Wie in juni een huis koopt heeft dat verschil nog niet gezien.
Hoe je het voor een specifiek adres bekijkt
Vul het adres in en de omgeving verschijnt in 3D, met de werkelijke gebouwen en hun echte dakvormen. Vervolgens schuif je met de zonneklok door de dag en door het jaar, en zie je de schaduw meebewegen.
Zo weet je niet alleen welke kant de tuin op ligt, maar ook wat de bebouwing eromheen ermee doet. Dat is het verschil tussen een vuistregel en een antwoord.
Doe het voor een woning die je gaat bezichtigen, of voor je eigen tuin voordat je gaat aanleggen. In zon en schaduw op je eigen adres bekijken staat stap voor stap hoe het werkt.
Kijken en schuiven is gratis en er is geen account voor nodig.
Wat je met een ongunstige ligging kunt
Een noordtuin blijft een noordtuin, maar er valt meer aan te doen dan mensen denken.
Zet het zitgedeelte niet tegen het huis maar achter in de tuin, waar de zon wel komt. Dat is de simpelste ingreep en vaak de effectiefste.
Kies lichte bestrating en een lichte schutting. Dat scheelt in beleving meer dan in gemeten licht, maar het scheelt.
Snoei of verplaats wat schaduw werpt, en kijk daarbij vooral naar de zuidkant. Een enkele boom of hoge haag kan een verrassend groot deel van je tuin donker houden.
Beplant naar de werkelijkheid. Er is een ruim aanbod dat het uitstekend doet in halfschaduw, en dat groeit beter dan zonplanten die je in een schaduwhoek forceert.
Als een bouwplan je zon wegneemt
Iets anders is het wanneer de zon die je had verdwijnt door een nieuw bouwplan bij de buren of in de straat. Dan gaat het niet meer over de inrichting van je tuin, maar over de vraag of dat plan aanvaardbaar is.
Gemeenten toetsen zulke plannen aan een minimum aantal bezonningsuren. Wat dat inhoudt en wanneer het zin heeft om het te laten narekenen, staat in wanneer je een bezonningsstudie nodig hebt.
Veelgestelde vragen
Is een tuin op het noorden altijd donker?
Nee. Het deel vlak achter het huis krijgt weinig directe zon, maar bij een diepe tuin is het achterste deel vaak goed verlicht. In de zomer komt de zon bovendien in het noordoosten op en gaat hij in het noordwesten onder, dus vroeg en laat op de dag valt er zon in.
Welke tuinligging is het prettigst?
Voor de meeste mensen het westen of zuidwesten, omdat je dan zon hebt op het moment dat je er ook bent. Een zuidtuin geeft de meeste zonuren, maar in de zomer is dat rond het middaguur soms te veel van het goede.
Hoe weet ik welke kant mijn tuin op ligt?
Op elke kaartweergave zie je de oriëntatie, maar dat vertelt je alleen de richting. Wat de omliggende bebouwing ermee doet zie je pas in een model met echte gebouwen erin.
Scheelt het veel of ik in juni of in december kijk?
Zeer veel. In december staat de zon in Nederland nog geen twintig graden boven de horizon en zijn schaduwen drie tot vier keer zo lang als in juni. Kijk daarom altijd naar meerdere momenten in het jaar.
Telt de zon in mijn tuin mee bij een bouwplan van de buren?
Voor de gebruikelijke toetsing niet. Die kijkt naar de gevels en de ramen van de verblijfsruimte, niet naar de buitenruimte. Tuinbezonning wordt wel vaak apart in beeld gebracht, omdat het voor bewoners zwaar weegt.